Vrije zorgkeuze gaat niet alleen over de vraag of je zelf een arts, ziekenhuis of andere zorgverlener mag kiezen. Minstens zo belangrijk is de vraag: hoeveel vergoedt je zorgverzekering als jouw zorgverlener geen contract heeft met je verzekeraar?
Ook met een naturapolis kun je in 2026 naar een niet-gecontracteerde zorgverlener. Je verzekeraar mag dan wel een lagere vergoeding geven. Hoe groot het verschil is, hangt af van je polis en de soort zorg. Controleer dit daarom vóórdat je een zorgverzekering kiest én voordat je niet-gecontracteerde zorg gebruikt.
Op deze pagina leggen we uit hoe gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg werken, wat natura- en combinatiepolissen betekenen en hoe je voorkomt dat vrije zorgkeuze onverwacht geld kost.
Wat betekent vrije zorgkeuze?
In gewone taal betekent vrije zorgkeuze dat je invloed hebt op de zorgverlener bij wie je behandeld wilt worden. Maar bij een zorgverzekering zijn keuzevrijheid en volledige vergoeding niet hetzelfde.
Heb je een naturapolis, dan heeft je verzekeraar contracten met geselecteerde zorgaanbieders. Bij die gecontracteerde aanbieders wordt verzekerde zorg volgens de polisvoorwaarden vergoed. Wil je naar een andere aanbieder zonder contract? Dat kan, maar de vergoeding kan lager zijn.
Daarom is de praktische vraag niet alleen: “Mag ik naar deze zorgverlener?” maar vooral: “Wat krijg ik bij deze zorgverlener volgens mijn polis vergoed?”
Gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg
Gecontracteerde zorg
Bij gecontracteerde zorg heeft je zorgverzekeraar afspraken gemaakt met de zorgaanbieder. Die afspraken kunnen onder andere gaan over tarieven, kwaliteit, hoeveelheid zorg en wachttijden.
Voor jou als verzekerde betekent dit meestal dat de financiële afhandeling rechtstreeks tussen verzekeraar en zorgverlener loopt en dat de vergoeding aansluit bij de voorwaarden van je polis. Het normale eigen risico of een eventuele eigen bijdrage kan uiteraard nog steeds gelden.
Niet-gecontracteerde zorg
Bij niet-gecontracteerde zorg heeft jouw verzekeraar geen contract met de zorgaanbieder. Bij een naturapolis kan de verzekeraar dan een lagere vergoeding geven. Het deel dat niet wordt vergoed kan voor eigen rekening komen.
Er bestaat geen algemeen percentage dat voor iedere naturapolis geldt. Kijk dus niet naar een losse vuistregel zoals “70% of 80%”, maar naar het vergoedingspercentage en vooral de berekeningsgrondslag in jouw eigen polisvoorwaarden.
De zorgaanbieder moet je vooraf actief informeren wanneer er geen contract is met jouw verzekeraar en je daardoor mogelijk een deel zelf moet betalen. Vraag bij twijfel ook zelf aan je verzekeraar wat de behandeling in jouw situatie vergoed krijgt.
Naturapolis en combinatiepolis: wat is het verschil?
Naturapolis
Bij een naturapolis koopt de verzekeraar zorg in bij gecontracteerde zorgaanbieders. Je kiest voor volledige vergoeding volgens de polisvoorwaarden in principe uit dat gecontracteerde aanbod. Naar een niet-gecontracteerde aanbieder gaan kan ook, maar je kunt dan een deel zelf moeten betalen.
Sommige naturapolissen hebben een beperkter gecontracteerd aanbod of lagere vergoedingen buiten het netwerk. Zulke polissen worden ook wel polissen met beperkende voorwaarden of budgetpolissen genoemd.
Combinatiepolis
Een combinatiepolis combineert twee manieren van verzekeren: voor sommige zorg heb je recht op gecontracteerde zorg en voor andere zorg recht op vergoeding van gemaakte zorgkosten.
Een combinatiepolis betekent dus niet automatisch dat iedere niet-gecontracteerde zorgverlener volledig wordt vergoed. Ook hier moet je per zorgsoort en polis controleren welke vergoeding geldt.
En de restitutiepolis?
De klassieke restitutiepolis wordt nog vaak genoemd in oudere uitleg over vrije zorgkeuze. Die bood recht op vergoeding van zorgkosten en doorgaans zeer ruime keuzevrijheid. De klassieke restitutiepolis speelt in 2026 vrijwel geen rol meer in het Nederlandse aanbod. Bij het vergelijken draait het daarom vooral om de voorwaarden van natura- en combinatiepolissen.
Hoeveel krijg je vergoed bij een niet-gecontracteerde zorgverlener?
Dat verschilt per polis. Je verzekeraar beschrijft in de polisvoorwaarden hoe de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg wordt berekend. Let daarbij niet alleen op een percentage, maar ook op waarover dat percentage wordt berekend.
Een voorbeeld: als een verzekeraar een bepaald percentage van een door hem vastgesteld gemiddeld of marktconform tarief vergoedt, hoeft dat niet hetzelfde te zijn als hetzelfde percentage van de rekening die jouw zorgverlener stuurt. Daardoor kan je eigen betaling hoger uitvallen dan je op basis van alleen het percentage verwacht.
Vraag bij een dure of geplande behandeling daarom vooraf om een concrete berekening of uitleg van je verzekeraar. Dat voorkomt verrassingen achteraf.
Zo controleer je of jouw zorgverlener gecontracteerd is
Heb je een ziekenhuis, kliniek, ggz-behandelaar of andere zorgverlener die voor jou belangrijk is? Controleer dan vóór het afsluiten van je polis:
- zoek de zorgverlener op in de zorgzoeker van de verzekeraar;
- controleer dat je naar de juiste polis én het juiste verzekeringsjaar kijkt;
- bekijk of het contract definitief is of nog in onderhandeling is;
- controleer bij niet-gecontracteerde zorg de exacte vergoeding in de polisvoorwaarden;
- vraag bij twijfel de verzekeraar om bevestiging.
Doe deze controle ieder jaar opnieuw. Een zorgverlener die dit jaar gecontracteerd is, hoeft dat volgend jaar niet automatisch te zijn.
Wil je daarna je hele polis beoordelen? Lees dan onze stap-voor-stapgids voor zorgverzekeringen vergelijken.
Lange wachttijd? Vraag je verzekeraar om zorgbemiddeling
Vrije zorgkeuze gaat niet alleen over contracten. Je zorgverzekeraar heeft ook een zorgplicht: verzekerden moeten binnen een redelijke tijd en reisafstand toegang hebben tot zorg uit het basispakket.
Kun je bij een gecontracteerde zorgaanbieder niet op tijd terecht, vraag je verzekeraar dan om zorgbemiddeling. De verzekeraar moet helpen zoeken naar een aanbieder waar je sneller terechtkunt.
Is er geen tijdige plek bij een gecontracteerde aanbieder en kan een niet-gecontracteerde aanbieder de zorg wel op tijd leveren? Dan kan dat financieel een belangrijk verschil maken. Volgens de NZa mag de verzekeraar de vergoeding niet beperken als zorgbemiddeling niet tot tijdige zorg leidt en je wel tijdig bij een niet-gecontracteerde aanbieder terechtkunt. Vraag daarom eerst aantoonbaar om bemiddeling.
Wanneer is vrije zorgkeuze extra belangrijk?
Niet iedereen hoeft de ruimste polis te kiezen. Als jouw voorkeurszorgverleners allemaal gecontracteerd zijn, kan een naturapolis prima passen. Meer premie betalen voor ruimere voorwaarden levert dan niet automatisch voordeel op.
Besteed juist extra aandacht aan zorgkeuze wanneer je:
- al onder behandeling bent bij een specifieke zorgverlener;
- een bepaald ziekenhuis of specialist wilt kunnen blijven bezoeken;
- verwacht ggz, specialistische of planbare zorg nodig te hebben;
- bewust een niet-gecontracteerde zorgaanbieder gebruikt;
- weinig financiële ruimte hebt om een niet-vergoed deel zelf te betalen.
Bij SMG kijken we daarom niet naar “de polis met de meeste vrijheid”, maar naar de vrijheid die jij daadwerkelijk nodig hebt tegenover de premie en het financiële risico.
Een polis met ruime zorgkeuze bekijken?
Vind je ruime zorgkeuze belangrijk, dan kun je onder meer kijken naar Nationale-Nederlanden Zorg Vrij via Postcode Zorgcollectief. Zorg Vrij is een combinatiepolis. Via het collectief zijn er in 2026 voordelen op aanvullende verzekeringen.
Let op: ook bij Zorg Vrij betekent ruime zorgkeuze niet dat iedere behandeling bij iedere niet-gecontracteerde zorgverlener automatisch volledig wordt vergoed. Controleer daarom altijd of jouw zorgverlener gecontracteerd is en welke vergoeding voor jouw zorgsoort geldt.
Bekijk Zorg Vrij en bereken je premie →
Affiliate-link: als je via deze link een verzekering afsluit, kan SimpelMetGeld een vergoeding ontvangen. Dit kost jou niets extra.
Vrije zorgkeuze en het eigen risico zijn twee verschillende dingen
Een lagere vergoeding vanwege niet-gecontracteerde zorg is niet hetzelfde als het eigen risico. Het verplichte eigen risico bedraagt in 2026 €385 voor volwassenen. Daarnaast kun je bij niet-gecontracteerde zorg een deel van de rekening zelf moeten betalen doordat je polis niet alles vergoedt.
Wil je weten welke zorg onder het eigen risico valt en wanneer vrijwillig verhogen verstandig kan zijn? Lees dan Eigen risico 2026 uitgelegd.
Vrije zorgkeuze in 2027: later opnieuw controleren
De contracten en polisvoorwaarden kunnen ieder verzekeringsjaar veranderen. De premies en polisvoorwaarden voor 2027 zijn op dit moment nog niet allemaal bekend; zorgverzekeraars moeten hun nieuwe informatie uiterlijk 12 november bekendmaken.
Gebruik informatie over 2026 daarom niet automatisch voor je keuze voor 2027. Controleer straks opnieuw of jouw belangrijke zorgverleners gecontracteerd zijn en welke vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg in de nieuwe polis geldt. Zodra de 2027-polissen en contractinformatie beschikbaar zijn, controleren we deze pagina opnieuw.
Samengevat: kijk verder dan alleen de naam van de polis
Vrije zorgkeuze is geen simpel ja-of-nee-kenmerk. Ook met een naturapolis kun je naar een niet-gecontracteerde zorgverlener, maar de vergoeding kan lager zijn. Een combinatiepolis kan meer ruimte bieden, maar garandeert evenmin dat iedere aanbieder volledig wordt vergoed.
De slimste aanpak is daarom praktisch: bepaal welke zorgverleners voor jou belangrijk zijn, controleer hun contractstatus en lees wat jouw polis werkelijk vergoedt als er geen contract is.
Ga je daarna verschillende verzekeringen naast elkaar zetten? Ga terug naar onze zorgverzekering-hub of lees direct Zorgverzekering 2026 vergelijken.